Czy wizerunek strażaka, biorącego udział np. w akcji ratunkowej, podlega ochronie prawnej? Czy może zostać opublikowany bez jego zgody np. w mediach społecznościowych?
Wizerunek funkcjonariusza publicznego podlega ochronie na mocy art. 23 Kodeksu cywilnego: „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”. Dobra osobiste człowieka podlegają ochronie na mocy art. 24 Kodeksu cywilnego, gdzie m. in. czytamy, iż ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
Prawne uwarunkowania rozpowszechniania utrwalonego wizerunku człowieka zostały uregulowane w art. 81 ustawy Prawo autorskie:
„1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.
2. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:
1)osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;
2)osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza”.
Zauważmy również, że czym innym jest korzystanie z prawnej możliwości rejestrowania wizerunku strażaka, a czym innym opublikowanie jego wizerunku np. na portalu społecznościowym. W mojej ocenie funkcjonariusz publiczny co do zasady nie jest osobą publiczną (być może z wyjątkiem najwyżej kadry kierowniczej formacji), a więc rozpowszechnienie jego wizerunku wymaga jego zgody lub anonimizacji takiego wizerunku w sposób uniemożliwiający identyfikację konkretnej osoby. W innym przypadku rozpowszechnianie wizerunku uznać należy za bezprawne, a takiej osobie będą przysługiwały roszczenia o charakterze ochronnym i kompensacyjnym o jakich mowa w cytowanych powyżej przepisach Kodeksu cywilnego. Sądy cywilne coraz częściej orzekają zadośćuczynienia połączone z obowiązkiem przeprosin wobec funkcjonariuszy publicznych, których dobra osobiste zostały naruszone w omawiany sposób.
Dla przykładu Sąd Okręgowy w Kielcach 24 października 2025 r. – a to sądy okręgowe są rzeczowo właściwe do rozstrzygania spraw o ochronę dób osobistych w I instancji – wydał wyrok w sprawie nagrania i upublicznienia wizerunku funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w Ostrowcu Świętokrzyskim. Mundurowy podczas prowadzonej interwencji, która miała miejsce pod koniec kwietnia 2024 roku na terenie miasta, wyraźnie informował legitymowanego, że nie wyraża zgody na upublicznianie jego wizerunku oraz danych osobowych. Legitymowany zlekceważył słowa policjanta i opublikował nagranie z mundurowym podczas wykonywania przez niego czynności służbowych. Sąd Okręgowy w Kielcach, analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasądził od pozwanego 42-latka, zadośćuczynienie na rzecz policjanta w kwocie 5000 złotych, nakaz przeproszenia oraz zwrócenia kosztów procesu. Nie widzę powodu by przez analogię nie stosować tej wykładni wobec strażaków realizujących zadania służbowe.
dr Paweł Bała
ADWOKAT
