Czy samorząd może pokryć koszt kursu prawa jazdy kategorii C dla strażaka ratownika OSP? Z takim pytaniem zwróciła się Gmina Smętowo Graniczne do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku.
W piśmie z 19 czerwca 2026 r. Izba wskazała, że odpowiedź zależy od kwalifikacji konkretnego szkolenia. Gmina może finansować część szkoleń OSP, lecz nie może w tym samym trybie opłacać tych, które ustawa powierza do nieodpłatnej realizacji Państwowej Straży Pożarnej.
Gmina finansuje tylko to, na co pozwala ustawa
Punktem wyjścia jest art. 10 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Przepis określa wydatki, które gmina zapewnia w ramach własnego zadania z zakresu ochrony przeciwpożarowej. RIO podkreśliła, że katalog ten jest zamknięty, dlatego nie można rozszerzać go wyłącznie na podstawie celowości wydatku albo potrzeb miejscowej jednostki OSP.
Od 8 września 2023 r. art. 10 ust. 1 pkt 1a pozwala gminie finansować szkolenia inne niż wymienione w art. 11 ust. 1, a także szkolenia z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy. Z tego powodu wcześniejsze stanowisko RIO w Katowicach z 2022 r., według którego koszty szkoleń w ogóle nie mieściły się w ustawowym katalogu zadań gminy, częściowo utraciło aktualność. Obecnie finansowanie jest możliwe, ale granicę wyznacza katalog szkoleń realizowanych przez PSP.
Kursy na pojazdy powyżej 3,5 t w katalogu PSP
Art. 11 ustawy przewiduje nieodpłatne prowadzenie przez Państwową Straż Pożarną szkoleń strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników. Programy opracowuje Komendant Główny PSP, a zatwierdza minister właściwy do spraw wewnętrznych. Wśród tych szkoleń znajdują się między innymi szkolenie podstawowe oraz kursy przygotowujące strażaków ratowników OSP do uzyskania kwalifikacji i uprawnień potrzebnych do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony.
To najważniejszy element odpowiedzi dotyczącej prawa jazdy kategorii C. Jeżeli konkretny kurs służy zdobyciu kwalifikacji i uprawnień do kierowania takim pojazdem uprzywilejowanym i mieści się w programie szkoleń PSP, nie jest „innym szkoleniem”, które gmina może bezpośrednio sfinansować na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1a.
Z pisma wynika więc, że sama potrzeba jednostki ani status uczestnika jako strażaka ratownika OSP nie przesądzają o dopuszczalności wydatku. Trzeba sprawdzić cel, zakres oraz miejsce danego kursu w systemie szkolenia PSP.
Jakie wsparcie nadal może zapewnić samorząd?
Ustawa nie pozostawia gminy bez możliwości działania. Zgodnie z art. 11 ust. 6 samorząd może, stosownie do posiadanych środków, wspierać finansowo Państwową Straż Pożarną w prowadzeniu szkoleń należących do jej ustawowego katalogu. Jest to odmienny mechanizm od bezpośredniego opłacenia komercyjnego kursu wybranemu strażakowi: środki trafiają do PSP jako podmiotu odpowiedzialnego za organizację szkolenia.
RIO zwróciła też uwagę na art. 32 ust. 5 ustawy, który umożliwia jednostkom samorządu terytorialnego przekazywanie OSP dodatkowych środków, również w formie dotacji. Przywołany w piśmie komentarz prawniczy wskazuje, że koszty zadań wykonywanych przez OSP na rzecz gminy powinny być finansowane z jej budżetu, natomiast inne zadania mogą być wspierane dotacjami celowymi z zachowaniem odrębnych przepisów. Pismo nie przesądza jednak, że sama dotacja może w każdym przypadku zostać przeznaczona na konkretny kurs kategorii C; wskazuje jedynie na istnienie takiego instrumentu finansowania.
Najpierw analiza programu, potem decyzja o wydatku
Praktyczny wniosek dla gmin jest czytelny: przed ujęciem wydatku w budżecie należy porównać program kursu z programami szkoleń publikowanymi przez Komendę Główną PSP. Jeżeli szkolenie nie należy do katalogu z art. 11 ust. 1, może zostać sfinansowane przez gminę na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1a, stosownie do jej sił i środków. Jeżeli natomiast mieści się w tym katalogu, powinno być realizowane nieodpłatnie przez PSP, a gmina może rozważyć wsparcie finansowe tej formacji.
Sama Izba zastrzegła, że jej wyjaśnienia są wyłącznie stanowiskiem w sprawie stosowania przepisów o finansach publicznych. Nie wiążą ani gminy, ani organów rozstrzygających indywidualne sprawy, ponieważ regionalne izby obrachunkowe nie dokonują powszechnie obowiązującej wykładni prawa. Ostateczna decyzja powinna zatem uwzględniać zarówno treść ustawy, jak i dokładny program planowanego szkolenia.
