Miernik gazów to jeden z ważnych elementów wyposażenia jednostek straży pożarnej. Dzięki niemu można sprawdzić główne zagrożenia gazowe, których najczęściej nie widać ani nie czuć. Rynek oferuje wiele rozwiązań w różnych przedziałach cenowych i niestety bardzo różnej jakości i funkcjonalności. Jak w tym natłoku wybrać dobre rozwiązanie?
Gazy
Do wyboru mamy mierniki jednogazowe i wielogazowe. W zależności od typu, mierniki wielogazowe mogą mierzyć nawet do 6 gazów. Na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że im więcej tym lepiej. Niestety nie jest to prawda. Bardzo rozbudowane urządzenia oznaczają skomplikowaną obsługę i bardzo wysokie koszty zarówno zakupu jak i utrzymania. Tylko nieliczne wysokowyspecjalizowane jednostki będą mogły w pełni wykrzytać tego typu sprzęt przy określonych operacjach ratwonictwa chemicznego.
Większość jednostek na świecie realizując typowe zadania wykorzytuje urządzenia 4 gazowe ze standardowym zestawem sensorów gazy wybuchowe (LEL), siarkowodór (H2S), tlen (O2) i tlenek wegla (CO). Dzięki takiemu zestawowi można zabezpieczyć częste zdarzenia jak wyciek gazu, emisja wodoru, opary paliw lub rozcieńczalników, zagrożenie ze strony biogazu w układach ściekowych, brak tlenu w pomieszcznieach zamkniętych czy podejrzenia zatrucia tlenkiem węgla z niesprawnych urządzeń grzewczych czy spalin pojazdów. Taka konfiguracja jest najkorzystniejsza funkcjonalnie i cenowo. Wszelkie dodatkowe zadania, które mogą się pojawić w rejonie działania danej jednostki sa realizowane z użyciem detektorów jednogazowych takich jak Single Gas Clip. Dzięki temu podczas intensywnej eksploatacji zużywamy tylko standardowy niedrogi detektor wielogazowy. Kosztowne specjalistyczne detektory dobierane ze względu na dany zakład znajdujący się w poblizu jednostki np. chlor (Cl2), amoniak (NH3), fosforowodór (PH3) czy ditlenek siarki (SO2) są używane tylko w wymaganych przypadkach i nie zużywają się tak szybko. Taki układ zapewnia także niskie koszty ewentualnej kalibracji ponieważ kalibracja standardowego detektora 4-gazowego oraz specjalistycznego detektora 1-gazowego jest dużo tańsza niż kalibracja wielosensorowego miernika z najwyższej półki. Podobnie wymiana części (np. sensorów).
Funkcjonalność
O ile 4 gazy są standardowym wyborem o tyle same mierniki 4-gazowe różnią się pod kątem funkcjonalności. Podstawowe parametry zebrane są poniżej.
Automatyczna pompka zasysająca to wbudowane urządzenie umożliwiające pobór próbki z miejsca, do którego chcemy wejść tzw. przestrzeni zamkniętej (np. studzienki kanalizacyjnej, zbiornika, ładowni czy zamkniętego pomieszczenia). Automatyczna pompka korzysta z zasilania urządzenia więc naturalnie miernik tego typu może działać krócej niż miernik bez pompki.
Sensor gazów wybuchowych. W starszych urządzeniach nie było wyboru i dostępny był tylko sensor katalityczny. Działa on na zasadzie reakcji spalania gazu palnego/wybuchowego. Co za tym idzie aby działał wymagany jest tlen w trakcie pomiaru. W przypadku przestrzeni zamkniętych np. studzienek tlenu może tam nie być i taki detektor nie pokaże gazu wybuchowego. Jednocześnie przekroczenie zakresu powoduje zbyt szybkie wypalanie powłoki katalitycznej, rozkalibrowanie oraz przy dużym przekroczeniu nawet zniszczenie sensora już w kilka minut. Sensor katalityczny zużywa duże ilości prądu przez co miernik może pracować ok. kilku do kilkunastu godzin w zależności od modelu (im dłużej tym większa i cięższa bateria). Dlatego w najnowszym detektorze wielogazowym Multi Gas Clip IR zastosowano sensor podczerwony (Infra-Red). Tego typu sensor działa na zasadzie wysyłania i odbierania określonej fali światła podczerwonego. Powoduje to, że jest całkowicie odporny na przekroczenia zakresu i zatrucia, nie wymaga tlenku do pomiaru, a miernik może działać nawet 2 miesiące bez ładowania (wersja bez pompki) lub 5 dni bez ładowania (wersja z pompką). Sensor IR jest nieco droższy od sensora katalitycznego jednak jego żywotność jest nawet 3-4 razy większa co rekompensuje zakup.
Stopień ochrony określany przez parametr IP (Inernational Protection lub Ingress Protection) gdzie pierwsza cyfra określa ochronę przed dostępem ciał stałych, a druga wody. Rozsądny stopień ochrony to IP67, który oznacza, że urządzenie jest wodoodporne.
Wyświetlacz detektora ma zapewniać dobrą widoczność wszytkich wartości pomiarowych na raz (duże cyfry) i oczywiście musi mieć możliwość podświetlenia. Dodatkowym atutem jest zmiana koloru wyświetlacza podczas alarmu.
Alarmy to podstawowy element każdego miernika. Standardem stał się alarm wibracyjny, optyczny i akustyczny. Warto także wspomnieć o funkcji przeliczania średniej ważonej (STEL i TWA) dla gazów toksycznych. Dzięki niej wiemy jaką dawkę otrzymujemy i czy możemy nadal przebywać w danym miejscu.
Obsługa jest bardzo ważna i nie może być zbyt skomplikowana. W trakcie akcji ratowniczej użytkownik nie ma zajmować się wyborem parametrów detektora tylko ma realizować zadanie. Dlatego w jednostkach ratowniczych stosuje się raczej urządzenia z jednoprzyciskowym menu. Dzięki temu miernik może być obsługiwany np. w rękawicach.
Eksploatacja
Łatwa konserwacja wydłuża i obniża koszty użytkowania urządzenia. Istotnym elementem są filtry detektora, które zanieczyszczają się w naturalny sposób. Dobrze żeby były widoczne dzięki czemu wiadomo kiedy je wymienić zanim zatkają się i wywołają alarm pompki. W mierniku gazów Multi Gas Clip Pump użytkownik może sam dokonać wymiany bez kosztownych wizyt w serwisie.
Kalibracja to zespół czynności polegający na podaniu gazu wzorcowego do miernika i sprawdzeniu jego odpowiedzi. Jeżeli jest nieprawidłowa wykouje się adjustację aby podawane przez miernik wartości były prawidłowe. W nowoczesnych miernikach czynności ta jest wykonywana automatycznie przez komputer. Detektor wielogazowy powinien przechodzić okresową kalibrację co 6 miesięcy. Dodatkowo kalibracja jest konieczna po każdym przekroczeniu zakresu pomiarowego. Także intensywne użytkowanie może powodować konieczność częstszej kalibracji.
Z myślą o Straży Pożarnej wprowadzone zostały m.in. walizkowe mobilne stacje kalibracyjne MGC DOCK.
Mierniki gazów www.gasclip.pl
